خرید طلای دستدوم از مشتری: سه روش محاسبه، معاوضه و ثبت درست در حساب
وقتی مشتری طلای کهنه می‌آورد، مبلغ خرید با یکی از سه روش بازار حساب میشود. هر سه را با یک مثال مقایسه می‌کنیم و نشان می‌دهیم معاوضه در فاکتور چطور ثبت شود تا انبار و حساب درست بمانند.
در این مقاله ۱۱ بخش
هر طلافروشی هم می‌فروشد و هم می‌خرد. وقتی مشتری طلای کهنه‌اش را می‌آورد، یا آن را می‌فروشد یا به‌جای بخشی از بهای طلای نو میدهد. خرید طلای دست دوم قاعده‌های خودش را دارد: اجرت و مالیاتی در کار نیست، مبلغ با یکی از سه روش رایج بازار حساب میشود و طلای خریده‌شده باید با عیار واقعی‌اش وارد انبار شود. در این مقاله هر سه روش را با یک مثال مقایسه می‌کنیم، معاوضه را توضیح می‌دهیم و می‌گوییم ثبت درست در حساب و انبار چه شکلی است.
خلاصه در یک نگاه
- طلای دستدوم بهعنوان ماده‌ی خام خریده میشود؛ اجرت، سود و مالیات بر ارزش افزوده ندارد.
- سه روش رایج: درصد کسری از ارزش، کسر چند واحد از عیار، یا ضرب در ضریب افت.
- کسری بابت افت و ناخالصی است و سود خرید یک عدد جداست؛ این دو را در یک عدد قاطی نکنید.
- در موجودی همیشه عیار واقعی ثبت میشود، حتی اگر مبلغ با عیار کمتر حساب شده باشد.
پایه‌ی مشترک هر سه روش
همه‌ی روش‌ها از یک نقطه شروع میکنند: ارزش طلای خام قطعه با نرخ روز.
وزن نرمال = وزن × عیار واقعی ÷ ۷۵۰
ارزش پایه = وزن نرمال × نرخ روز گرم ۱۸ عیار
فرق روش‌ها در این است که طلافروش بابت افت ذوب، ناخالصی، لحیم و سنگ‌های ریز، از این ارزش پایه چطور کم می‌کند. اگر با وزن نرمال آشنا نیستید، اول وزن نرمال طلا را بخوانید.
سه روش خرید طلای دست دوم
الف) درصد کسری
درصدی از ارزش پایه کم میشود: مبلغ خرید = ارزش پایه × (۱ − درصد کسری). ساده‌ترین و رایج‌ترین روش است و مشتری هم راحت می‌فهمد. درصد کسری به رویه‌ی هر مغازه بستگی دارد؛ دو درصد عدد رایجی است.
ب) کسر عیار
به‌جای عیار واقعی، با عیاری کمتر حساب میشود: مثلاً طلای ۷۵۰ را ۷۴۰ می‌گیرند. مبلغ خرید = وزن × عیار مؤثر ÷ ۷۵۰ × نرخ روز. این روش در بعضی بازارها رایج است، چون طلافروش با زبان عیار حرف می‌زند.
ج) ضریب افت
ارزش پایه در ضریبی کمتر از یک ضرب میشود: مبلغ خرید = ارزش پایه × ضریب افت. مثلاً ضریب ۰٫۹۵.
یک دستبند، سه روش
دستبند ۲۰ گرمی ۷۵۰ با نرخ روز ۵۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال برای هر گرم ۱۸ عیار؛ ارزش پایه ۱٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال است.
| روش | پارامتر | حساب | مبلغ خرید (ریال) |
|---|---|---|---|
| درصد کسری | ۲٪ | ۱٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ × ۰٫۹۸ | ۹۸۰٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| کسر عیار | عیار مؤثر ۷۴۰ | ۲۰ × ۷۴۰ ÷ ۷۵۰ × ۵۰٬۰۰۰٬۰۰۰ | ۹۸۶٬۶۶۶٬۶۶۷ |
| ضریب افت | ۰٫۹۵ | ۱٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ × ۰٫۹۵ | ۹۵۰٬۰۰۰٬۰۰۰ |
عددها با پارامترهای نمونه‌اند؛ پارامتر هر روش را رویه‌ی مغازه‌ی شما تعیین می‌کند.
تفاوت سه روش در این مثال تا ۳۶ میلیون ریال است. برای همین روش و پارامتر هر خرید باید روی همان خرید ثبت شود؛ اگر فردا مغازه درصد کسری‌اش را عوض کرد، خریدهای گذشته نباید تغییر کنند.
کسری و سود خرید: دو عدد جدا
کسری بابت افت واقعی ذوب و ناخالصی است؛ یعنی هزینه‌ای که واقعاً اتفاق می‌افتد. ولی گاهی طلافروش علاوه بر آن حاشیه‌ی سودی هم برای خرید در نظر می‌گیرد. اگر این دو در یک عدد قاطی شوند، در گزارش سود معلوم نمی‌شود چقدرش هزینه‌ی واقعی بوده و چقدرش سود. پس نرم‌افزار خوب این دو را دو تنظیم جدا نگه می‌دارد.
اجرت و مالیات در خرید طلای دستدوم
طلای دستدوم بهعنوان ماده‌ی خام خریده میشود، نه کار ساخته؛ پس اجرت و مالیات بر ارزش افزوده در خریدش لحاظ نمی‌شود. به همین دلیل مشتری‌ای که چند ماه پیش طلای نو خریده و حالا می‌فروشد، اجرت، سود و مالیاتی را که پرداخته پس نمی‌گیرد؛ توضیحش در اجرت طلا آمده است.
عیار واقعی در انبار، عیار مؤثر در مبلغ
در روش کسر عیار یک دام مهم هست. عیار مؤثر (مثلاً ۷۴۰) فقط برای محاسبه‌ی مبلغ پرداختی است. وزنی که وارد انبار و دفتر میشود، همیشه باید از عیار واقعی (۷۵۰) بیاید. اگر عیار مؤثر در موجودی ثبت شود، دفتر کمتر از طلای واقعی را نشان میدهد و هر شمارش فیزیکی مغایرت پیدا می‌کند. پس روی خرید هر دو عیار ثبت می‌شوند: عیار واقعی برای موجودی و عیار مؤثر برای مبلغ.
معاوضه: طلای کهنه به‌جای پول
بیشتر وقت‌ها مشتری طلای کهنه را نمی‌فروشد، بلکه با آن طلای نو می‌خرد. این «معاوضه» یک رویداد در دنیای واقعی است ولی سه اثر حسابداری دارد:
- بخشی از بهای فاکتور فروش با طلا تسویه میشود و حساب مشتری به همان اندازه بستانکار میشود.
- یک خرید دستدوم ثبت میشود، با روش و پارامترهایش.
- طلای کهنه با عیار واقعی وارد انبار میشود.
این سه باید با یک ثبت و به هم پیوسته انجام شوند. اگر روزی فاکتور باطل شد، هر سه با هم برمی‌گردند؛ وگرنه طلای کهنه در انبار می‌ماند و حساب مشتری خالی میشود. ردیف‌های سند حسابداری این معامله را با عدد در ثبت سند حسابداری خرید و فروش طلا آورده‌ایم؛ و این‌که طلای کهنه پس از خرید چطور در موجودی آب‌شده شمرده میشود، در حسابداری طلای آب‌شده و سکه.
مثال معاوضه: مشتری گردنبندی به بهای ۸۰۰ میلیون ریال می‌خرد و همان دستبند ۲۰ گرمی بالا را می‌آورد. با روش درصد کسری ۲٪، طلای کهنه ۹۸۰ میلیون ریال حساب میشود؛ پس ۱۸۰ میلیون ریال هم از شما طلب دارد. شما یا آن را نقد می‌پردازید، یا در حسابش می‌ماند، یا اگر مشتری بخواهد، به طلای بستانکار تبدیل میشود.
تسویه‌ی ترکیبی (طلا + نقد + کارت + چک) در مدیریت صندوق طلافروشی توضیح داده شده است.
منبع پول خرید طلای دستدوم
وقتی طلای کهنه را نقد می‌خرید، پول از جایی می‌آید: صندوق، حساب بانکی، یا ترکیبی از چند منبع. بعضی خریدها هم نسیه‌اند و مبلغشان در حساب فروشنده می‌ماند. منبع پول هر خرید باید ثبت شود تا صندوق و بانک درست بمانند و اگر روزی خواستید بدانید خریدهای طلا از چه منابعی تأمین شده، گزارشش را داشته باشید.
برگه‌ی خرید طلای مستعمل
برای هر خرید دستدوم یک برگه‌ی چاپی لازم است که فروشنده امضا کند: نام و مشخصات فروشنده، شرح قطعه، وزن، عیار، روش و مبلغ خرید. این برگه هم برای مغازه سند است و هم برای فروشنده رسید.
خرید طلای دست دوم در با عیار
با عیار هر سه روش خرید دستدوم را دارد (درصد کسری بهعنوان پیش‌فرض، کسر عیار و ضریب افت) و روش و پارامترهای هر خرید روی همان خرید ثبت می‌شوند. عیار به هزارم وارد میشود و در روش کسر عیار، عیار واقعی و مؤثر هر دو ثبت می‌شوند و موجودی همیشه از عیار واقعی است. منبع پول (صندوق، بانک، نسیه یا چند منبع با هم) با خرید ثبت میشود و برگه‌ی خرید طلای مستعمل برای امضای فروشنده چاپ میشود. معاوضه هم درون همان فاکتور فروش است. برای دیدن بقیه‌ی امکانات به صفحه‌ی نرم‌افزار حسابداری طلا سر بزنید، و اگر می‌خواهید بدانید طلای کهنه پس از خرید در انبار چطور شمرده میشود، تبدیل عیار طلا را بخوانید.
پرسش‌های متداول
قیمت خرید طلای کهنه چطور محاسبه میشود؟
از وزن نرمال قطعه ضرب در نرخ روز گرم ۱۸ عیار شروع میشود و با یکی از سه روش درصد کسری، کسر عیار یا ضریب افت، بابت افت و ناخالصی از آن کم میشود. اجرت و مالیات ندارد.
آیا طلای دستدوم بدون اجرت خریده میشود؟
بله؛ طلای دستدوم بهعنوان طلای خام خریده میشود. اجرتی که مشتری هنگام خرید داده برنمیگردد و طلافروش هم بابت آن چیزی نمیپردازد.
کدام روش خرید دستدوم برای مشتری بهتر است؟
به پارامترها بستگی دارد، نه به نام روش. برای مقایسهی دو پیشنهاد، مبلغ نهایی هر کدام را برای همان قطعه حساب کنید؛ جدول بالا نشان میدهد با پارامترهای نمونه چقدر فرق میکنند.
معاوضه‌ی طلا ضرر دارد؟
معاوضه یعنی فروش طلای کهنه و خرید طلای نو در یک معامله؛ پس همان کسری خرید دستدوم و همان اجرت و سود و مالیات خرید نو را دارد. ضرر نیست، هزینه است؛ و هر چه اجرت طلای نو کمتر باشد، این هزینه کمتر است.
برایش بفرستید؛ در تلگرام، واتس‌اپ یا با پیوند.
