حسابداری طلافروشی چگونه است؟ آموزش از صفر به زبان ساده

«حسابداری طلافروشی چگونه است؟» این پرسش را هم کسی می‌پرسد که تازه مغازه باز کرده، هم حسابداری که اولین بار با یک طلافروشی قرارداد بسته، و هم صاحب کسب‌وکاری که سال‌ها با دفتر دستی کار کرده و حالا می‌خواهد حساب‌ها را مرتب کند. حسابداری طلافروشی همان اصول حسابداری همه‌ی کسب‌وکارهاست، با چند تفاوت مهم: کالا وزن و عیار دارد، نرخش هر ساعت عوض می‌شود و طلب و بدهی فقط به پول نیست. در این راهنما همه‌ی مفهوم‌های لازم را به ترتیب و با مثال توضیح می‌دهیم.

حسابداری طلافروشی چه فرقی با حسابداری معمولی دارد؟

در یک فروشگاه معمولی، کالا به تعداد شمرده می‌شود، قیمتش برای مدتی ثابت است و همه‌ی حساب‌ها با پول بسته می‌شوند. در طلافروشی:

• کالا وزن و عیار دارد. دو انگشتر هم‌شکل هم وزن یکسانی ندارند، و طلای ۱۸ و ۲۴ عیار را نمی‌شود روی هم جمع زد.
• قیمت پایه هر ساعت عوض می‌شود. ارزش موجودی و بهای فاکتور به نرخ روز بسته است.
• طلب و بدهی چندجنسی است. مشتری می‌تواند طلا طلب داشته باشد، همکار می‌تواند سکه بدهکار باشد.
• پول هم از چند راه می‌آید. یک فاکتور ممکن است با نقد، کارت، چک، طلای کهنه و ارز با هم تسویه شود.
• مالیات قاعده‌ی خاص خودش را دارد. ارزش خود طلا معاف است و مالیات فقط روی اجرت و سود است.

هر کدام از این تفاوت‌ها در ادامه یک بخش دارد. اگر قصد انتخاب نرم‌افزار دارید، همین فهرست نشان می‌دهد چرا نرم‌افزار حسابداری عمومی برای طلافروشی کافی نیست.

۱. عیار و وزن نرمال: زبان مشترک همه‌ی حساب‌ها

عیار نشان می‌دهد از هر هزار بخش وزن یک قطعه، چند بخش طلای خالص است: ۷۵۰ برای ۱۸ عیار، ۸۷۵ برای ۲۱ عیار و ۹۹۵ برای شمش. برای این‌که بتوانیم وزن‌های عیارهای مختلف را جمع بزنیم، همه را به یک «عیار پایه» می‌بریم که معمولاً ۷۵۰ است:

پنج گرم شمش ۹۹۵ معادل ۶٫۶۳۳ گرم طلای ۱۸ عیار است. همه‌ی جمع‌ها در حسابداری طلافروشی، از موجودی انبار تا طلب طلایی مشتری، با همین وزن نرمال انجام می‌شود. شرح کامل در وزن نرمال طلا و تبدیل عیارها در تبدیل عیار طلا.

۲. نرخ روز: پایه‌ی هر قیمت

نرخ روز معمولاً برای یک گرم طلای ۱۸ عیار اعلام می‌شود؛ در بازار آب‌شده هم «مظنه» رایج است که قیمت یک مثقال طلای ۷۰۵ است. دو قاعده درباره‌ی نرخ روز مهم است: اول این‌که نرخ هر فاکتور باید روی همان فاکتور بماند و فردا عوض نشود؛ دوم این‌که اگر نرخ دستی زده شد، دلیلش ثبت شود. هر دو را در نرخ روز طلا روی فاکتور و تبدیل مظنه را در مظنه طلا چیست توضیح داده‌ایم.

۳. فاکتور فروش: ترتیب درست اجزا

بهای یک قطعه‌ی ساخته از این اجزا ساخته می‌شود، به همین ترتیب:

1. ارزش طلا = وزن × نرخ روز همان عیار
2. اجرت = درصدی از ارزش طلا، یا مبلغی برای هر گرم، یا مبلغ ثابت
3. سود فروشنده = درصدی از (ارزش طلا + اجرت)
4. مالیات بر ارزش افزوده = درصدی از (اجرت + سود)

جزئیات هر جزء، جای تخفیف و خطاهای رایج در فرمول محاسبه‌ی قیمت طلا و فاکتور فروش طلا آمده است.

۴. خرید طلای دست‌دوم و معاوضه

طلافروشی هم می‌فروشد و هم می‌خرد. وقتی مشتری طلای کهنه می‌فروشد، اجرت و مالیاتی در کار نیست و طلا به‌عنوان ماده‌ی خام خریده می‌شود. مبلغ خرید با یکی از سه روش رایج حساب می‌شود: کسر درصدی از ارزش، کسر چند واحد از عیار، یا ضرب در یک ضریب افت. وقتی همان طلای کهنه بخشی از بهای طلای نو را می‌پردازد، اسمش معاوضه است و باید درون همان فاکتور فروش ثبت شود. هر سه روش را با یک مثال در خرید طلای دست‌دوم از مشتری مقایسه کرده‌ایم.

۵. حساب اشخاص: مانده‌ی ریالی و طلایی جدا

هر شخص، چه مشتری باشد چه همکار، بنکدار، کارگاه یا سپرده‌گذار، برای هر جنس یک مانده دارد: ریال، طلا به گرم نرمال، هر نوع سکه به تعداد و هر ارز. این مانده‌ها را نباید با نرخ روز در یک عدد جمع کرد، چون با تغییر نرخ حساب غلط می‌شود. تبدیل یک مانده به جنس دیگر فقط با توافق و با سندی ممکن است که نرخ و مبنایش را دارد. مثال کامل در حساب مشتری طلافروشی.

دو حالت خاص هم هست: طلایی که از بنکدار خریده‌اید ولی هنوز نزد اوست، موجودی شما نیست بلکه طلب شماست (حساب همکار و بنکدار)؛ و طلایی که مردم نزد شما گذاشته‌اند، بدهی شماست نه دارایی (طلای امانی و سپرده).

۶. سند حسابداری: تراز در هر جنس

در حسابداری معمولی هر سند باید تراز باشد: جمع بدهکار برابر جمع بستانکار. در حسابداری طلافروشی این تراز باید در هر جنس جداگانه برقرار باشد؛ ریال با ریال، طلا با طلا، هر نوع سکه با همان نوع. فروش طلا جنس را عوض می‌کند (طلا می‌رود، پول می‌آید)، پس برای تراز ماندن هر جنس از یک حساب واسط «تبدیل جنس» استفاده می‌شود. ردیف‌های سند فروش، خرید دست‌دوم و فروش نسیه را با عدد در ثبت سند حسابداری خرید و فروش طلا آورده‌ایم.

۷. انبار: سه منطق موجودی

موجودی طلافروشی سه نوع است و هر کدام منطق خودش را دارد: جواهر و قطعه‌ی ساخته قطعه‌به‌قطعه شمرده می‌شود و هر قطعه بهای خودش را دارد؛ آب‌شده بر وزن و عیار، با بهای میانگین؛ و سکه بر تعداد و نوع، با بهای میانگین. انتقال میان ویترین و گاوصندوق نباید بها را عوض کند و شمارش فیزیکی دوره‌ای باید مغایرت را نشان دهد. ادامه در انبارداری طلافروشی.

۸. صندوق و دریافت ترکیبی

یک فاکتور ممکن است با نقد، کارت‌خوان، واریز، چک، طلای کهنه و ارز با هم تسویه شود و بخشی هم نسیه بماند. هر ردیف دریافت باید به جای خودش برود: نقد به صندوق، کارت به حساب بانکی کارت‌خوان، طلا به انبار، چک به فهرست چک‌ها با سررسیدش، و باقی‌مانده به مانده‌ی مشتری. اگر یک دریافت طلایی به‌عنوان دریافت ریالی ثبت شود، مانده‌ی طلایی مشتری دیگر درست نیست. ادامه در مدیریت صندوق طلافروشی.

۹. مالیات و سامانه‌ی مؤدیان

مالیات بر ارزش افزوده‌ی طلا در ۱۴۰۵ ده درصد است و فقط روی اجرت، سود فروشنده و حق‌العمل بسته می‌شود. صورتحساب الکترونیکی هم الگوی خاص طلا و جواهر دارد که ارزش طلا را جدا از اجرت و سود می‌خواهد. چون این اطلاعات بعداً قابل بازسازی نیست، باید از لحظه‌ی ثبت هر فروش کامل نگه داشته شود. جزئیات در مالیات بر ارزش افزوده‌ی طلا و سامانه‌ی مؤدیان طلافروشی.

۱۰. سود: ریالی و طلایی

سود ریالی هر فروش = جمع فروش منهای بهای تمام‌شده و منهای مالیات. ولی در بازاری که نرخ طلا مدام بالا می‌رود، سود ریالی به‌تنهایی گمراه‌کننده است. سود طلایی، یعنی همان سود ریالی تقسیم بر نرخ روز لحظه‌ی فروش، می‌گوید آن سود چند گرم طلا بوده است. و گزارش فروش و جایگزینی می‌گوید آیا جای طلای فروخته‌شده را با نرخ بهتری خریده‌اید یا سود دیروز را از دست داده‌اید. ادامه در محاسبه‌ی سود طلافروشی.

حسابداری طلافروشی با نرم‌افزار

همه‌ی آنچه گفتیم را می‌شود با دفتر و اکسل هم انجام داد، به شرط حوصله‌ی زیاد و دقت بی‌خطا. نرم‌افزار حسابداری طلا این قاعده‌ها را در ساختار خودش دارد: وزن نرمال خودکار، مانده‌ی هر جنس جدا، نرخ روز روی هر فاکتور، مالیات روی پایه‌ی درست و سندی که اگر تراز نباشد ثبت نمی‌شود. با عیار برای همین ساخته شده است؛ روی هر گوشی و رایانه باز می‌شود و هر بخشش راهنمای فارسی با مثال دارد. اگر در حال انتخاب هستید، چک‌لیست امکانات نرم‌افزار حسابداری طلافروشی را بخوانید یا صفحه‌ی نرم‌افزار حسابداری طلای با عیار را ببینید.

پرسش‌های متداول